Աֆղանական պատերազմ (1979 – 1989)

Աֆղանական պատերազմ, ռազմական կոնֆլիկտ մի կողմից խորհրդային զինված ուժերի սահմանափակ կոնտինգենտի և աֆղանական ուժերի, մյուս կողմից մոջահեդների կազմավորումների միջև, որը հիմնականում կազմված էր Պեշավարյան յոթնյակից և Թեհրանյան ութնյակից։ Պեշավարյան յոթնյակը աջակցություն էր ստանում Պակիստանի և Չինաստանի կողմից, ինչպես նաև ռազմական և ֆինանսական օգնություն ԱՄՆ, Մեծ Բրիտանիայի, Սաուդյան Արաբիայի կողմից։Թեհրանյան ությակը աջակցություն էր ստանում Իրանի կողմից։

Ապրիլյան հեղաշրջում

Читать «Աֆղանական պատերազմ (1979 – 1989)» далее

Առաջադրանք

Ձեվաբանություն

Դուրս գրել գոյականներըթ :

Բեթհովեն , խորհուրդ , Հովհաննես , նշխար , շնորհակալություն , հելլեն , կեղծամ , ուխտաբեռ , հովեկ , հովվապետ , աշխարհայացք , վերջնահաշվարկ , մանրավաճառ , օրհներգ , ակնակապիճ , աստղիկ , արձակուրդ , հատընտիր ,  սանրվածք , գծիկ , ժամացույց , հարավ , ուսապարկ :

Դուրս գրել ածականների և  դրանցով կազմել բառակապակցությունները :

Քմահաճ , խորազնին , հայրենադարձ ,  սիզավետ , աղեկտուր , ճմարտանամն , աննկատ , ապերջանիկ , կայծակնահար :

Քմահաճ մարդ , խորազնին հայացք , հայրենադարձ սիրիացի , սիզավետ այգի , աղեկտուր ձայն , ճշմարտանման սուտ , աննկատ մուտք , ապերջանիկ ընտանիք , կայծակնահար գիշեր :

Առաջադրանք

Դուրս գրել հոլովված գոյականները դիմացը գրելով բառերի ուղիղ ձևը :

Հայաստանի- Հայաստան
բանաստեղծության-բանաստեղծություն
վերջին-վերջ
քառյակում-քառյակ
տաղերգուի-տաղերգու
քանքարի-քանքար
փայլատակումիից-փայլատակում
քրոջից-քույր
վարորդի-վարորդ
համբերությամբ-համբերություն
դեպքից-դեպք
վայրով-վայր
ավտոտեսուչից-ավտոտեսուչ
Արարատի-Արարատ
բարձունքից-բարձունք
Արագածից-Արագած
գագաթով-գագաթ
հասկացողություններից-հասկացողություն
հովի-հով
թևին-թև
թռչելով-թռչել
սարում-սար
գլխին-գլուխ
գիշերով-գիշեր

Դուրս գրել հատուկ գոյականները :

Կարս ,Վասակ ,Արտոս ,Թալին ,Քուռկիկ Ջալալի ,Արփա ,Գետառ , Վարդան:

 

Վահան Տերյան բանաստեղծություններ

Տխրություն

Սահուն  քայլերով աննշմար  որպես քնքուշ մութի թև
Մի ստվեր անցավ ծաղիկ  ու կանաչ մեղմիվ շոյելով
Իրիկնաժամին  թփերն օրորող հովի պես թեթև
Մի ուրու անցավ  մի գունատ աղջիկ ճերմակ շորերով:

Արձակ դաշտերի ամայության մեջ նա մեղմ շշնջաց
Կարծես թե սիրո քնքուշ խոսք ասաց նիրհող դաշտերին
Ծաղիկների մեջ այդ անուրջ կույսի շշուկը մնաց
Եվ ծաղիկները այդ սուրբ շշուկով իմ սիրտը լցրին:

* * *

Չըգիտեմ՝ այս տխուր աշխարհում

Ո՛րն է լավ, ո՛րը վատ.

Ես սիրում եմ աչքերըդ խոհուն

Եվ խոսքերըդ վհատ….

Ես սիրում եմ արտերը ոսկի

Եվ դաշտերը պայծառ,

Ես սիրում եմ խորհուրդն այն խոսքի,

Որ չասիր ու անցար…

Միայնակ՝ ես սիրում եմ նստել

Երերուն լույսերում,

Ես սիրում եմ երազ ու ըստվեր. —

Ես իմ սերն եմ սիրում…

* * *

Սարի ետևում շողերը մեռան.

Անուշ դաշտերը պատեց կապույտ մեգ.

Տխուր երեկոն զարկել է վրան.

— Սիրտըս կարոտով կանչում է քեզ՝ ե՛կ։

Խորհրդավոր է երկինքն երազուն.

Վարսաթա՜փ ուռի, դողդոջո՜ւն եղեգ.

Արծաթ խոսքերով աղբյուրն է խոսում.

—Սիրտըս կարոտով կանչում է քեզ՝ ե՛կ։

Ծաղիկներն ահա քնքուշ փակվեցին,

Բացվեցին երկնի ծաղիկներն անհաս.

Սև տագնապները իմ սիրտը չցրին.

— Արդյոք ո՞ւր ես դու, իմ անուշ երազ։

Սիրտ իմ, այդ ո՞ ւմն ես դու իզուր կանչում,

Տե՛ս՝ գիշերն անցավ, աստղերը մեռան,

Մենավոր իմ սիրտ, մոլորված թռչուն,

Կարոտիդ կանչը չի հասնի նրան…

ԳԱՐՈՒՆ

Գարունը այնքա՛ն ծաղիկ է վառել,
Գարունը այնպե՛ս պայծառ է կրկին.
— Ուզում եմ մեկին քնքշորեն սիրել,
Ուզում եմ անուշ փայփայել մեկին։
Այնպե՛ս գգվող է երեկոն անափ,
Ծաղիկներն այնպես նազով են փակվում.
— Շուրջըս վառված է մի անուշ տագնապ,
Մի նոր հուզում է սիրտըս մրրկում…
Անտես զանգերի կարկաչն եմ լսում,
Ւմ բացված սրտում հնչում է մի երգ.
—Կարծես թե մեկը ինձ է երազում,
Կարծես կանչում է ինձ մի քնքուշ ձեռք…

Երիտասարդ մարդկանց մի խումբ թիավարում էր դեպի կղզին։ Հաղթանդամ ու ջահել պարոններից մեկը նավակի մեջ ոտքի կանգնեց ու սկսեց բանաստեղծություն արտասանել։ Տիկնայք ուշադիր լսում էին։ Սակայն նրանցից ամենաերիտասարդի՝ լուսե ծամերով ու խոսուն դիմագծերով կենսուրախ մի կին, աչքունքով հետևում էր թիավար պատանուն և մյուսների թիկունքից ժպտում նրան։ Նկատելով՝ պարոնն սկսեց ավելի բարձրաձայն արտասանել, իսկ դեմքը շառագունեց։ Մեկ էլ հանկարծակի լռեց, ապա շրջվելով դեպի անուշադիր գեղեցկուհին` ասաց.

 

— Դուք իրավացի եք, իմ բանաստեղծությունները լավը չեն։ Բայց ես կարող եմ մի բան պատմել, որ, կարծում եմ, ավելի հետաքրքիր կլինի։ Երբ ափ հասնենք, կպատմեմ։

Կանայք ուրախ ծափահարեցին. գուցե նա պատմելու էր իր ճանապարհորդությունների մասին, որոնց ժամանակ շատ արկածների մեջ էր ընկել։ Սակայն նա, ում պատճառով արտասանությունն ընդհատվել էր, բնավ չէր ոգևորվել։ Այդ բանը պարոնին ավելի զայրացրեց։

— Ի՞նչ է պատահել,— հարցրեց նա։

— Ի՞նչ… Ոչինչ։ Ես ձեզ չեմ հասկանում,— պատասխանեց կինը զարմացած։— Իմ անունը Անդրեա է։ Ինձ ոչինչ էլ չի պատահել։ Ես պարզապես ուրախ եմ, որ մասնակցում եմ այս ճանապարհորդությանը։

Եվ, հիրավի, նրա տեսքից կարելի էր կարծել, թե ճիշտ է ասում։ Խաբեբա։

Նրանք ափ իջան, գինի բացեցին, լցրեցին բաժակներն ու խմեցին։ Իսկ Անդրեան ու թիավար պատանին խմբից հեռացել էին՝ մացառուտների մեջ ծովաթռչնի ձու փնտրելու։ Ժամանակ առ ժամանակ քամին նրանց ծիծաղը հասցնում էր մյուսներին։

— Դե, պատմի՛ր,— ձայն ավեց ինչ-որ մեկը։

— Թող Անդրեան նույնպես գա,— պայասխանեց պա֊րոնը։ Ապա հենց ինքն էլ բարձրացավ մի քարի ու կրքոտ, առինքնող ձայնով կանչեց։

Անդրեան եկավ։ Կանգնել ու հարցական հայացքով նայում էր նրան։

— Օրիորդ, ես հենց ձեզ համար եմ պատմելու,— ասաց պարոնն այնքան բարձր, որ բոլորը լսեցին։— Դուք կանգնած եք այստեղ, ինչպես արևի դեմ պարզված մի արծաթյա խաչ։ Միայն ձեր գեղեցկությունը չէ, որ այսքան հմայիչ է, այլ նաև ձեր երիտասարդությունը, ձեր սքանչելի երիտասարդ տարիքը։ Դուք արբեցնում եք ինձ, և ես խենթանում եմ։ Հապա մի նայեք ձեր ձեռքերին. ի՜նչ արյուն է խաղում ձեր մաշկի տակ: Օ՜, այո՛, ես հենց ձեզ համար եմ ուզում պատմել:

Անդրեան ամոթահար ու կարմրատակած նայում էր մյուսներին: Հետո նստեց։ Պարոնն սկսեց պատմել, և պատմությունը տևեց կես ժամ: Նա չէր լռում։ Ասես լի էր վայրի ու խենթ զգացմունքներով: Ի՜նչ արկածների մեջ էին ընկել ինքը և նա, ում մասին պատմում էր։

— Ձանձրացնո՞ւմ եմ,— հարցրեց պարոնը։

— Ոչ, ոչ,— բացականչեցին տիկնայք և պարոնայք։ Իսկ Անդրեան ոչ մի ձայն չհանեց։

Պարոնը հարցրեց.

— Ինչո՞ւ չեք պատասխանում։ Չէ՞ որ հենց ձեզ համար եմ պատմում… Ի դեպ, այն մարդը, որի մասին պատմեցի ամենը, կատարյալ դժբախտ էր։ Սկզբում ամեն ինչ լավ էր, որոշ հաջողության հասավ աննշան ու նուրբ մի արկածի մեջ, բայց մի օր անձնատուր եղավ մեծ ու տևական մի սիրո և կործանվեց։

— Բռավո,— ասաց Անդրեան` աչքերը խոնարհած։ — Պատմի՛ր։

Սակայն Անդրեայի խաղաղությունը մոլորեցրեց նվաճողին: Այո՛, կնոջ սառնությունը համբերությունից հանեց, և նա ստիպված եղավ հաղթանակի հասնելու համար խիզախ պայքար մղել։ Մյուս կանայք թողեցին, որ ամեն ինչ ընթանա իր հունով, բոլորն էլ ծանոթ էին նրա դյուրափոփոխ հոգուն։ Այսօր վիճակն ընկել էր մեկին, իսկ վաղը, Տիրոջ կամքով, բաժին կհասնի ուրիշին։ Անդրեան կրկնեց.

— Պատմի՛ր։

— Ինչո՞ւ պիտի պատմեմ,— սլատասխանեց պարոնը։ — Ձեր սառնությունն ինձ ստիպեց մրսել: Տիկնայք և պարոնայք, իրիկնանում է։

Նրանք ուղևորվեցին դեպի տուն։ Վերադարձի ճանապարհին պարոնն առանց պատճառի ապտակեց թիավար պատանուն ու թիերը ձեռքն առավ։ Ոչ տեսնում էր, ոչ լսում, միայն արջի պես թիավարում էր։

Ափ հասնելուն պես Անդրեան անսպասելիորեն մոտեցավ նրան։ Պարոնը բռնեց կնոջ ձեռքն ու սաստիկ գունատված, դողալով ասաց.

– Այլևս մի տանջեք ինձ։ Էլ չեմ կարող։ Հենց հիմա վճռեք։ Ես երբեք ոչ մեկին այնպես չեմ սիրել, ինչպես ձեզ։ Ասեք, ի՞նչ անեմ՝ ապրե՞մ, թե՞ մեռնեմ։

— Ապրի՛ր,— զվարթ պատասխանեց կինը։— Ես քեզ սիրեցի մեր հանդիպման հենց առաջին պահից։ Ի՞նչ է, կարծում ես, թե այսօր քե՞զ տանջեցի։ Ոչ, հենց ի՛նձ տանջեցի։ Երբեք այսպես չեմ տառապել։

Եվ իր խոշոր ու զարմացկոտ աչքերով նայեց նրան ու անվանեց նրան իր իշխան ու իր Աստված…

Մի քանի օր նրանք կատարյալ երջանիկ էին։ Հաղթանակը քաղցր էր, և պարոնը վայելում էր, ինչպես միշտ եղել էր առաջներում։ Հետո նրա մեջ կրկին խոսեց հին դժբախտությունը. հայտնվեցին տաղտուկը, պայքարին հաջորդող հոգնությունը, նզովքն ու հայհոյանքը։ Պարոնը գաղտնի հեռացավ տնից, գնաց մոտակա քաղաք ու ոչ գրեց, ոչ լուր ուղարկեց, ոչ էլ վերադարձավ։

II

Երկու օր անց նա հանգրվանեց այս հյուրանոցում, ուր ընդամենը մի քանի կենվոր կար։ Շատ տաղտկալի քաղաք էր. ոչինչ տեղի չէր ունենում։ Նրա հոգին խաղաղ էր ու հանգիստ։

Կեսօրից հետո աստիճանների վրա նա մի կնոջ հանդիպեց։ Կինն իջնում էր, իսկ ինքը՝ բարձրանում։ Երբ անցնում էր, գլխարկը հանեց ու ողջունեց։ Կինը քայլեց դեպի այգին։ Հյուրանոցի տերը տեղեկացրեց, որ այդ կինը հոր հետ հենց նոր է իջևանել։

Երկար, կանաչ շրջազգեստ, մեծ, սև, լայնեզր գլխարկ և հեծելամտրակ. ահա այս ամենի պատճառով էր, որ նա կանգ առավ աստիճանների վրա։ Կինը շեղակի նայեց նրա կողմը, միայն մեկ վայրկյան, ապա մի ձեռքով վեր քաշեց շրջազգեստի փեշն ու անցավ։

Նա կնոջ հետևից իջավ այգի։ Ժամը յոթն էր։ Սկսել էր շաղ նստել։

— Շաղ է նստում,— անտարբեր ասաց նա ու քայլեց կնոջ կողքով։

Վերջինս զարմացած նայեց իրեն հետամտող պարոնին։

Նա մատնացույց արեց կնոջ կոշիկները։ Կինը շրջվեց ու կամենում էր հեռանալ։

— Ներեցեք,— ասաց նա։— Ես բնավ խոսելու համար չեմ գալիս ձեր հետևից, բայց արդեն շաղ է նստում և ճանապարհն ու խոտերը թաց են։ Ես միայն դա էի կամենում ասել: Ըստ երևույթին դուք անծանոթ եք այս կողմերին։

— Այո՛։ Շնորհակալությո՛ւն։ Ես տեսնում եմ, որ շաղ է նստում,— պատասխանեց կինը։

– Ես ձեզ ողջունեցի աստիճանների վրա,— շարունակեց պարոնը։— Այնտեղ կանգնածը ես էի։ Ձեր թռուցիկ հայացքն ինձ տակնուվրա արեց։

– Ի՞նչ եք կամենում,— վերջապես հարցրեց կինը։

Տղամարդու սիրտն սկսեց ուժգին բաբախել։ Նա հավասարակշոությունը կորցրեց և ապա պոռթկաց.

— Ահա, վերցրեք, ինչ որ կամենում եք։ Ես, ոտից գլուխ, ինչ ունեմ՝ ձերն է։ Կամենում եմ լոկ կանգնել ձեր դիմաց ու գեթ մի պահ նայել ձեզ։ Խոստովանեք, որ դուք չափազանց գեղեցիկ եք։

— Ես նման բաներ երբեք չեմ լսել,— ասաց կինը՝ սառն ու նեղսրտած։

— Այո, ներեցեք,— քրթմնջաց նա ու լռեց։

Կինը նայեց ցած, ծաղկաթմբին ու թիկունքով շրջվեց դեպի տղամարդը։ Այս անգամ վերջինս փորձեց խոսել ավելի հաճելի բաներից և, առիթը բաց չթողնելով, ասաց.

— Պատկերացնո՞ւմ եք, այս վարդերը, որոնց կանգնած նայում եք, շշնջում են։ Ես լսում եմ նրանց ձայնը։ Ինչի՞ մասին են զրուցում, արդյոք։ Այս սոսափը նրանց լեզուն է։ Լսո՞ւմ եք, նրանք ինչ-որ բան են ասում։

Կինը քայլեց։

— Ես վատ բա՞ն ասացի,— հարցրեց պարոնը դառնացած:

— Ախր, սրանք վարդեր չեն, կակաչներ են,– պատասխանեց կինը։

— Ուրեմն կակաչներ են,— համաձայնեց նա։– Այս սոսափը մի՞թե զրույց չէ նրանց միջև։

Կինը քայլեց։ Մինչ տղամարդը կհասցներ ինչ-որ բան ասել, այգու դռնակը ճռնչաց ու փակվեց։

Լա՛վ։

Նա տարօրինակ ու անսովոր զրացումով հասավ մի նստարանի ու նստեց։ Անծանոթ կնոջ ապշեցնող գեղեցկությունը միանգամից նրան խելքահան էր արել։ Երբ ճաշահրավերի զանգը հնչեց, նա տեղից վեր ելավ ու խիստ հուզված քայլեց դեպի ճաշարան։ «Երևի եկել ու նստել է արդեն։ Իսկ եթե բարևե՞մ»։

Ահա եկավ։ Մտրակը դարձյալ ձեռքին էր։ Հայրը՝ սպայի արտաքինով գեղեցկադեմ մի ծերունի, ուղեկցում էր նրան։

«Ի՞նչ անել։ Գուցե պիտի գլուխ տալ ու նստել հենց նրանց դիմա՞ց… Այդպես էլ կանեմ»,— մտածեց նա։

Գեղեցկուհին սաստիկ կարմրեց։ Հայր ու աղջիկ խոսում էին վաղվա իրենց ուղևորությունից։ Ծերունին հարցնում էր երկաթուղու, ճանապարհների ու հյուրանոցների մասին։ Խեղճ նվաճողը, որ երբեք չէր հետաքրքրվել երթուղիներով ու ճանապարհներով, միտք արեց ու որոշեց տեղեկություն տալ: Երբ ճաշն ավարտվեց, նա մոտեցավ ու ներկայացավ նրանց։ Հիանալի է։ Հիանալի է։ Նրանք ծանոթացան։

Միջանցքում նա մի պահ կանգնեցրեց սպայի դստերն ու ասաց.

— Մեն մի բառ, օրիո՛րդ, վաղը մի գնացեք։ Մնացեք։ Ես ցանկանում եմ ձեզ ցույց տալ սքանչելի տեսարաններ` ջրվեժը, նավաշինարանները։ Վաղը երեկոյան ես կընկնեմ ձեր ոտքերն ու երախտապարտ կլինեմ ձեզ։

Գեղեցկուհին միանգամից չհեռացավ և համբերատար լսում էր։

Պարոնը շարունակեց.

— Իմ կյանքը ձեր ձեռքում է։

Կինը ժպտաց ու պատասխանեց.

— Թյուրիմացությունը կանխելու համար պետք է զգուշացնեմ, որ վաղը գնում եմ նշանածիս մոտ։

— Ոչ,— գոռաց նա ու ոտքը խփեց հատակին։ Ապա խլեց կնոջ ձեռքն ու ամուր սեղմելով համբուրեց։

Կինը ձեռքը հետ քաշեց, բարձրացրեց մտրակն, ու շառաչուն մի հարված իջավ նրա դեմքին։ Նա տեղնուտեղը հանգստացավ ու զգաստ կանգնեց։ Ձախ այտին արնագույն մի շերտ հայտնվեց։

Գեղեցկուհին մի պահ ուշադիր նայեց նրան, ապա մտրակը իջեցրեց։

– Դուք ինձ խփեցիք,— ասաց նա,— բայց ոչինչ։ Էլի խփեք։ Ամեն մի հարված կերջանկացնի ինձ։

Կինը գլխահակ, հայացքը հատակին, պոկվեց տեղից և աստիճաններով բարձրացավ իր սենյակը։

Հաջորդ օրը կինը չմեկնեց, այցելեց տեսարժան վայրերը՝ ջրվեժը, նավաշինարանները։ Ինչպես փոխվեց ողջ աշխարհը, ու իր հոգին լցվեց հաճելի խելահեղությամբ։ Ոչ, եթե իր սպա հայրը չստիպի, ինքը երբեք տաղտկալի ուղևորություն չի կատարի դեպի հարավ, այն մարդու մոտ, որին այլևս չի սիրում։ Հիմա նա ուղում էր նորից ցած իջնել, անմիջապես վերադառնալ։

– Ես գալիս եմ քեզ հետ,– ասաց տղամարդը։— Հենց վաղը գալիս եմ քեզ հետ։ Ցտեսություն, իմ միակ սեր։

III

Կարճ ժամանակ անց, ամեն անգամվա պես, նա մի քանի ժամ շրջեց մի աննման արբեցումով, ոչինչ չէր տեսնում ու չէր լսում ոչինչ։ Գեղեցկուհին անընդհատ հեռագրեր էր ուղարկում, ապա մի նամակ գրեց բուրումնավետ թղթի վրա։ Իսկ հետո՝ ևս երկու նամակ։ Անասելի երջանկությամբ նա կարդում էր զմայլելի բառերն ու քայլում՝ հոգու մեջ ծաղկացնելով գունագեղ պարտեզներ։

Ժամերը թռչում էին։ Ինչո՞ւ ինքը չգնաց նրանց հետևից։ Հուսահատության պահերին իրեն լքված էր զգում, ուզում էր թողնել հյուրանոցն ու հեռանալ: Երկու օր անցավ, բայց կա դեռ չէր հեռացել, սիրտը չէր կտրվում այդ սքանչելի նամակներից, որ շարունակում էին գալ։ Ինչո՞ւ էր, այնուամենայնիվ, այդքան շատ գրում։ Որքա՜ն սեր կար առաջին նամակների մեջ։ Բոլորն էլ անշուշտ մի-մի փոքրիկ վարդ էին իր սրտի մեջ։ Բայց հետո սկսեցին չափազանց շատանալ այդ վարդերը։

Մի անգամ գեղեցկուհու նամակը մինչև առավոտ մնաց Սիրո սւոաւկնեքը չբացված։ Տարօրինակ էր, որ առաջվա պես դողացող ձեռքերով անմիջապես չբացեց։ Առավոտյան միայն ան շտապ կարդաց, ապա հագնվեց ու իջավ ներքև։

Ճաշարանում պատահեց ճամփորդական զգեստով մի կնոջ։ Վերջինս իր ուղեկցի հետ հենց նոր էր եկել։ Նկարչուհի էր, քնքուշ մի աղջիկ՝ լի ծիծաղով, կրքոտ ու տաքարյուն։ Սա նրա առաջին ճանապարհորդությունն էր։ Աղջիկը մոր հսկողության տակ էր։

Նա գլուխ տվեց։ Օրիորդը ժպտաց ու նույնպես գլխով արեց։ Որոշել էր այսօր մեկնել, բայց չի մեկնի։ Ճակատագի՞ր էր։ Հենց առաջին առիթն օգտագործեց՝ մանկամարդ նկարչուհուն իր ծառայությունն առաջարկելու։ Ցանկացավ օգնել նրան, ցույց տալ տեսարժան վայրերը։ Ժամադրվեցին։ Օրիորդին պետք է ուղեկցեր դեպի նավաշինարանները։ Մի ժամ շուտ եկավ։ Անձրև էր գալիս, բայց սպասեց։ «Ոչինչ,— ասաց ինքն իրեն,— ես Աստծո պես երջանիկ եմ, քանի որ թրջվում ու հոգնում եմ նրա համար»։

Երկու ժամ կանգնած մնաց, բայց աղջիկը չկար ու չկար։ Վերջապես եկավ նրա մայրն ու հաղորդեց, թե իր դուստրը ներողություն է խնդրում, որ չի կարող գալ, քանի որ գնացել է քաղաք՝ ընկերներին այցելելու։ Պառավը չհարցրեց էլ` երկա՞ր ես սպասել, թրջվե՞լ ես, մրսե՞լ…

Դարձավ տուն։ Տաղտկալի հյուրանոցում անհամբեր սպասումը նրան տանջում էր։ Ինչքա՛ն կարելի է ընկերների մոտ մնալ։ Ի՞նչ է պատահել; Ինչի՞ մասին կարող է նկարչուհին մի ամբողջ հավիտենություն զրուցել իր ընկերների հետ։

Ուշ գիշեր էր։ Քնելու է՝ առանց նրան տեսնելու։ Չի կարող քնել։ Երկու մոմ կպցրեց ու թողեց, որ վառվեն։ Ինչպե՜ս էր գլուխը ծանրացել ու մշուշվել, որքա՜ն էին հոգնատանջ աչքերը անթարթ նայել խայտաբղետ պաստառներին…

Նա լսեց դարպասի բացվելու ձայնը: Մի պահ հապաղեց, ապա ցատկեց անկողնուց ու հագնվեց։ Նկարչուհու սենյակի տեղն իմացել էր։ Շտապեց այնտեղ։ Լսեց նրա ներս մտնելը։ Քիչ անց աղջկա մերկ ձեռքը դռնից դուրս պարզվեց ու կոշիկները դրեց միջանցքում, ապա դուռը փակվեց, ու բանալին պտտվեց։ Բարի գիշեր, ներսի աղջիկ, բարի, խաղաղ գիշեր, գեղեցկուհի։ Նա ծնկի իջավ ու խենթի պես համբուրեց փոքրիկ կոշիկները։ Որոշեց, որ առավոտյան պետք է վերջ տա այս ամենին և պետք է սիրո խոստովանություն անի, հաղթի կամ մեռնի։

Բայց առավոտյան մայր ու աղջիկ մեկնել էին։ Նա հարցուփորձ արեց ու իմացավ, որ աղջիկը գնացել է դեպի հյուսիս, մոտակա քաղաքը։

Այդ նույն առավոտ սպայի աղջիկը գրել էր. «Արի հարավ։ Այստեղ ամեն ինչ ծաղկունքի մեջ է»։

Եվ նա անհապաղ մեկնեց դեպի հյուսիս։

ՈՒմբերտո Էկո «Նամակ թոռնիկիս»

Սիրելի թոռնի՛կ,
Չէի ցանկանա, որ Սուրբ ծննդյան իմ այս նամակը չափազանց սրտառուչ հնչեր
և այնպիսի հորդորներ պարունակեր, ինչպիսիք են սերը դեպի մերձավորը, դեպի հայրենիքը, և դեպի աշխարհն ընդհանրապես ու նման այլ բաներ։ Այդ դեպքում դու ինձ չէիր լսի, և, երբ այս նամակը կարդաս (արդեն չափահաս կլինես, իսկ ես՝ երջանկահիշատակ), արժեքների համակարգն այնպես փոխված կլինի, որ հավանաբար կոչերս քեզ ժամանակավրեպ կթվան։
Ուստի ուզում եմ գեթ մի խորհուրդ տալ քեզ, որը հենց հիմա էլ կարող ես կիրառել քանի դեռ այս պահին i-pad-ով Համացանցում ես։ Չեմ սխալվի և կոչ չեմ անի հրաժարվել այդ գործողությունից, ոչ թե վախենալով, որ զառամյալ ու հետամնաց պապիկ կերևամ, այլ պարզապես այն պատճառով, որ ինքս էլ հիմա դրանով եմ զբաղված։ Կարող եմ միայն խորհուրդ տալ, որ եթե պատահմամբ հայտնվես պոռնոգրաֆիկ բնույթի հազարավոր կայքերից մեկում, ուր կտեսնես սեռական հարաբերություններն իրենց բոլոր դրսևորումներով, ասենք` երկու մարդկային էակնեի կամ մարդկային էակի ու կենդանու միջև, ջանա՛ չհավատալ որ ամեն բան հենց այդպես է լինում։ Այդ ֆիլմերն ի դեպ շատ ձանձրալի են, որովհետև խոսքը գնում է ընդամենը մի բեմադրության մասին, որի նպատակն է ստիպել մարդկանց տանից դուր չգալ և իսկական աղջիկներին չնայել։ Ի դեպ ես հիմք եմ ընդունում քո հակառակ սեռի նկատմամբ հակում ունենալու փաստը, հակառակ դեպքում խորհուրդներս հարմարեցրու քո դեպքին։ Նայի՛ր աղջիկներին դպրոցում կամ այնտեղ, ուր գնում ես խաղալու, որովհետև նրանք ավելի լավն են, քան հեռուստացույցի աղջիկները, նրանք մի գեղեցիկ օր քեզ շատ ավելի մեծ բավականություն կպատճառեն, քան առցանց աղջիկները։ Հավատա՛ ինձ, ով ավելի մեծ փորձ ունի ( եթե ես սեքսը դիտեի միայն համակարգչով, քո հայրը երբեք չէր ծնվի, դու էլ Աստված գիտե, թե ուր կլինեիր կամ էլ չէիր լինի)։
Բայց սրա մասին չէ, որ ուզում էի քեզ հետ խոսել։ Ուզում եմ ասել մի հիվանդության մասին, որով տառապում է քո սերունդը, նույնիսկ քեզնից ավելի ավագ սերունդը, ովքեր թերևս արդեն համալսարան են հաճախում։ Խոսքը հիշողության կորստի մասին է։
Ճ՛իշտ է, եթե ցանկություն ունենաս իմանալու, թե ով է եղել Կարլոս Մեծը կամ որտեղ է գտնվում Կուալա Լամպուրը, բավական է որ ընդամենը մի քանի ստեղն սեղմես և Համացանցը քեզ այդ մասին ամեն տեսակ տեղեկություն էլ կտա ։ Հենց այդպես էլ վարվիր, երբ քեզ որևէ տեղեկություն է հարկավոր, բայց նայելուց հետո փորձի՛ր մտապահել այն, ինչ կարդացիր, որպեսզի օրինակ դպրոցական առաջադրանքդ կատարելիս ստիպված չլինես երկրորդ անգամ նայել ։ Քանի որ համակարգիչդ ամեն պահի կարող է քեզ ուզածդ տեղեկությունը տալ, վտանգը մեծ է, որ կորցնես մտապահելու հաճույքը։ Դա նման կլինի, օրինակ, այսինչ փողոցից այնինչ փողոց գնալը սովորելուց հետո, հասկանաս, որ կան ավտոբուս և մետրո, որ քեզ ուզածդ պահին կարող են տեղ հացնել (իսկապես շատ հարմար բան է, դիմի՛ր այդ քայլին ամեն անգամ, երբ շտապում ես) դու կարծես, որ այլևս հարկ չկա քայլելու։ Բայց եթե բավականաչափ չքայլես, կդառնաս հաշմանդամ, ինչպես հիմա անվանում են այն մարդկանց, ովքեր ստիպված են տեղաշարժվել սայլակով։ Լա՛վ , լա՛վ, գիտեմ, որ սպորտով ես զբաղվում, ուստի գիտես ինչպես շարժել մարմինդ, բայց վերադառնանք ուղեղին։
Հիշողությունը ոտքերի մկանների նման մկան է , եթե այն գործի չդնես, կդառնաս ( մտավոր տեսանկյունից) հաշմանդամ, այսինքն, պարզ խոսենք, կդառնաս հիմարի մեկը։ Բացի այդ էլ, քանի որ որոշակի տարիքից հետո ոչ ոք ապահովագրված չէ Ալցհեյմերի հիվանդությունից, այս տհաճ իրադարձությունից խուսափելու ձևերից մեկը հիշողությունը վարժեցնելն է։

ԱՀա իմ բաղադրատոմսը։ Ամեն առավոտ մի նոր ոտանավոր, մի կարճ բանաստեղծություն սովորի՛ր կամ ինչպես մեզ են սովորեցրել «Չալ Մատակը» կամ «Գյուղի շաբաթը »։ Կարող ես անգամ ընկերներիդ հետ մրցել, թե ով է ավելի լավ հիշում։ Եթե քեզ բանաստեղծությունները դուր չեն գալիս, ֆուտբոլիստների մասին տեղեկությունները մտապահի՛ր, բայց պետք է իմանաս ոչ միայն այսօրվա Ռոմայի թիմի կազմը, այլն նաև մյուս թիմերի մասնակիցների անունները, ինչպես նաև նախկին թիմերի ֆուտբոլիստների անունները(պատկերացրու՛, որ մինչև այսօր անգիր հիշում եմ Թուրինի թիմի կազմը, երբ նրանց ինքնաթիռը՝ խաղացողների ամբողջ կազմով վթարի էր ենթարկվել Սուպերգայում՝ Բաչիգալուպո, Բալլարին, Մարոզո և այլոք )։
Բանավեճի մեջ մտիր կարդացածդ գրքերի կապակցույթամբ (Ո՞վ կար Հիսպանիոլա նավի վրա գանձերի կղզին որոնելիս․ պարոն Տրելոնի , նավապետ Սմոլլետ, բժիշկ Լիվսի, Երկարահասակ Ջոն Սիլվեր, Ջիմ․․․)։ Տե՛ս արդյոք ընկերներդ կհիշե՞ն, թե ովքեր էին երեք հրացանակիրների և Դ՛Արտանյանի աղախինները (Գրիմո, Բազեն, Մուսքըթոն և Պլանշե)․․․ Իսկ եթե չուզենաս կարդալ «Երեք հրացանակիրները» (և չիմանաս ինչ վերցնել կարդալու) նույն բանն արա, օրինակ այն պատմվածքների միջոցով, որոնք արդեն կարդացել ես։
Թվում է, թե ընդամենը խաղ է (ու իսկապես խաղ է), բայց կտեսնես թե ինչպես գլխումդ մշտական բնակություն կհաստատեն կերպարներ, պատմություններ, ամեն տեսակի հուշեր։ Քեզ մոտ հարց կառաջանա, թե ինչու մի ժամանակ համակարգիչները կոչվել են էլեկտրոնային ուղեղներ։ Որովհետև դրանք ստեղծվել են քո (կամ մեր) ուղեղի օրինակով, բայց մեր ուղեղը համակարգչից շատ ավելի մեծ հնարավորություններ ունի․ այն համակարգչի նման մի բան է, որն ունակ է քեզ դեպի ետ տանելու, և այն մեծանում է վարժանքի արդյունքում, մինչդեռ սեղանիդ դրված համակարգիչը, որքան օգտագոծես, այնքան կկորցի իր արագությունը և մի քանի տարի հետո ստիպված կլինես փոխել այն։ Իսկ ուղեղդ կարող է մինչև իսկ իննսուն տարի հարատևել (եթե վարժություններդ չդադարեցնես, իհարկե՛) և իննսուն տարեկանում այն ավելի շատ բան կհիշի, քան այսօր։ Եվ այս ամենը կլինի անվճար։

Հետո գոյություն ունի պատմական հիշողություն ասվածը։ Խոսքը քեզ հետ պատահած իրադարձությունների կամ կարդացածդ փաստերի մասին չէ, այլ այն բաների, որոնք տեղի են ունեցել քո ծնվելուց էլ դեռ շատ առաջ։

Այսօր, երբ կինոթատրոն ես գնում, ստիպված ես որոշակի նշանակված ժամի մտնել, երբ ֆիլմը սկսվում է, ու հենց որ սկսվում է, կարող է գտնվել մեկը, ով, օրինակ, ձեռքիցդ կբռնի ու կպատմի, թե ինչ է լինելու։ Իմ ժամանակներում, կարելի էր ցանկացած ժամի մտնել կինոթատրոն, այսինքն,՝ ֆիլմի կեսից , երբ ինչ-որ բաներ արդեն իսկ տեղի էին ունեցել, ու մենք փորձում էինք հասկանալ, թե ինչ էր դրանից առաջ եղել (հետո, երբ ֆիլմը նորից էր սկսվում, նայում էինք, թե արդյոք ամեն ինչ ճիշտ ենք հասկացել, թե ոչ։ Բացի դրանից, եթե ֆիլմը քեզ դուր էր եկել, կարող էիր մնալ և նորից այն նայել` նույնիսկ այն, ինչ արդեն տեսել էիր)։ Եվ ահա կյանքը նման է իմ ժամանակների ֆիլմի դիտմանը։ Մենք մտնում ենք կյանք, երբ շատ բաներ արդեն տեղի են ունեցել հարյուրավոր, հազարավոր տարիներ առաջ, և շատ կարևոր է գիտենալ այն, թե ինչ է տեղի է ունեցել մեր ծնվելուց առաջ․ որն անհրաժեշտ է, որպեսզի հասկանանք հիմա տեղի ունեցող շատ նոր բաների պատճառը։

Հիմա դպրոցը (բացի քո անձնական ընթերցանությունից) պետք է քեզ սովորեցնի մտապահել այն, ինչ տեղի է ունեցել քո ծնվելուց առաջ, բայց դպրոցը, կարծես թե, թերանում է, քանի որ բազմաթիվ վիճակագրական տվյալներ ապացուցում են, որ այսօրվա երեխաները, նույնիսկ ավելի ավագները, որոնք արդեն համալսարան են գնում, ծնված լինելով 1990 թվականին, չգիտեն ( կամ չեն ցանկանում իմանալ) այն, ինչ տեղի է ունեցել 1980թ․-ին ( էլ չեմ խոսում այն բաների մասին, որոնք տեղի են ունեցել հիսուն տարի առաջ)։ Վիճակագրության համաձայն՝ ո՞վ է եղել Ալդո Մորոն հարցին, երիտասարդերի մեծ մասը պատասխանում է, որ վերջինս Կարմիր ջոկատների ղեկավարն է եղել, մինչդեռ նրան սպանել են հենց Կարմիր ջոկատների անդամները: Մի կողմ դնե՛նք Կարմիր ջոկատները, դրանց հետ կապված դեռ շատ առեղծվածներ կան, չնայած որ մոտ երեսուն տարի առաջ նրանք դեռևս մեր ներկան էին։ Ես ծնվել եմ 1932-ին, ֆաշիզմի իշխանության գալուց տասը տարի հետո, բայց ես գիտեի անգամ, թե Հռոմի Երթի ժամանակ ով է եղել վարչապետը ( չգիտե՞ս ինչի մասին է խոսքը )։ Գուցե ֆաշիտական դպրոցն ինձ այդ մասին ասել է, համոզելու համար, թե որքան հիմար ու վատն էր այդ վարչապետը (« Խաղաղասեր Ֆակտան»  , որին ֆաշիստները մեծահոգաբար փոխարինեցին։ Եվ հետո, դպրոցը մի կողմ դրած, այսօրվա երիտասարդները չեն ճանաչում անգամ քսան տարի առաջվա կինոդերասաններին, մինչդեռ ես գիտեի, թե ով է Ֆրանչեսկա Բերտինին, որը խաղում էր համր ֆիլմերում իմ ծնվելուց քսան տարի առաջ»։ Պատճառն այն է, որ ես թերթում էի մեր տան պահոցում իրար վրա լցված հին թերթերի կույտը։ Ուզում եմ քեզ նույնպես կոչ անել թերթելու հին ամսագրերը, որովհետև սա հիանալի միջոց է իմանալու շատ բաներ, որոնք տեղի են ունեցել քո ծնվելուց առաջ։
Կհարցնես, թե ինչու է ինձ համար այդքան կարևոր իմանալ այն, ինչ կատարվել է վաղուց։ Որովհետև այն, ինչ կատարվել է անցյալում, քեզ թույլ է տալիս հասկանալու, թե ինչու են որոշ բաներ տեղի ունենում հիմա, և ամեն դեպքում ինչպես ֆուտբոլիստների թիմերի դեպքում, սա ևս մեր հիշողությունը հարստացնելու մի ձև է։
Լավ իմացի՜ր, որ այա ամենը չես կարող անել միայն գրքերով և ամսագրերով, սրա համար լավագույն միջոցներից է նաև Համացանցը։ Վերջինս նախատեսված է ոչ միայն ընկերների հետ խոսելու համար, այլ նաև աշխարհի պատմության հետ, այսպես ասած, երկխոսելու համար։ Ովքե՞ր էին Հիթիթները։ Իսկ կամիսարդնե՞րը։ Ինչպե՞ս էին կոչվում Կոլումբոսի երեք կարավելլաները։ Ե՞րբ են անհետացել դինոզավրերը։ Նոյան տապանը ղեկ կարո՞ղ էր ունենալ։ Ինչպե՞ս են անվանում ցլի նախատիպին։ Սրանից հարյուր տարի առաջ ավելի շա՞տ վագրեր կային։ Ի՞նչ էր իրենից ներկայացնում Մալիի կայսրությունը։ Իսկ ո՞վ էր խոսում Չարի կայսրության մասին։ Ո՞վ է եղել պատմության մեջ երկրորդ պապը։ Ե՞րբ է ստեղծվել Միկի Մկնիկը։

Այս հարցերն անվերջ են, իսկ դրանց պատասխանների որոնման բոլոր արկածներն ուղղակի անկրկնելի կլինեն։ Այս ամենն իսկապես հիշարժան է։ Կգա մի օր, երբ դու արդեն ծեր կլինես ու կկարծես, թե հազար կյանք ես ապրել, քանի որ քեզ կթվա, թե ներկա ես եղել Վաթերլոուի ճակատամարտին, մասնկացել ես Հուլիոս Կեսարի սպանությանը և մոտ ես եղել այն վայրին, որտեղ Բերտոլդ Շվարցը հավանգի մեջ խառնելով նյութերը, փորձում էր գտնել ոսկի ստանալու հնարը և սխալմամբ բացահայտեց վառոդը ու թռավ օդ։ Քո մյուս ընկերները, ովքեր չեն աշխատի իրենց հիշողության վրա, կապրեն միայն մեկ կյանք` իրենց կյանքը, որը պետք է որ շատ տխուր լինի ու մեծ հույզերով ոչ լի։
Կերտիր հիշողությունդ, մշակի՛ր այն և վաղվանից անգիր սովորիր «Կայտառ Թերեզան»։

Վիլյամ Սարոյան «Կույրի պատմությունը»

Ամուսինն ու կինն իրենց էշը հեծած լեռնային ճանապարհով գնում են Բիթլիս, երբնրանց դիմաց մի կույր տղամարդ է հայտնվում: Նա շարժվում է խարխափելով:Ամուսինը կնոջը իջեցնում է էշից և կույրին նստեցնում իր կողքին: Կինը ոտքով էգնում, իսկ տղամարդիկ՝  էշ նստած: Հասնում են քաղաք: Ամուսինը դիմում էկույրին.

– Հասանք Բիթլիս, հիմա պետք է բաժանվենք, ցա՛ծ իջիր:

Բայց կույրը չի ուզում իջնել: Կույրը սկսում է գոռգոռալ: Մարդիկ են հավաքվում: Կույրն իրպատմությունն է պատմում նրանց և ասում, թե էշն իրենն է: Ամուսինը զգում է, որ մարդկանցհամակրանքը ավելի շատ կույրի կողմն է, քան իր՝ ասում է կնոջը.

– Դու ճիշտ էիր, ես սխալ գործեցի, թող էշը նրան լինի, արի գնանք:

– Ճի՛շտ ես ասում, – պատասխանում է կինը, – գնացի՛նք:

Այս լսելով՝ կույրն անմիջապես բղավում է.

– Սկզբում ուզում էիր էշս գողանալ, հիմա էլ որոշել ես կնո՞ջս խլել, իսկ կինս ողջ-առողջտղամարդ է տեսել և այլևս չի՞ ուզում կույր ամուսին ունենալ: Կինը վախից նվաղում է: Ամուսնուլեզուն կապ է ընկնում: Ամբոխը կույրին է հավատում: Չէ՞ որ կույր էր: Նրան խղճում էին,որովհետև չէր տեսնում: Կինը սկսում է լաց լինել: Ամուսինը հրաժարվում է առանց իր կնոջհեռանալ: Գնում են դատավորի մոտ, կույրը բացատրում է, որ ինքն ու իր կինը իրենց էշովԲիթլիս էին գալիս, երբ էշը հանկարծ սկսում է համառել և այլևս առաջ չի շարժվում: Չգիտեսորտեղից հայտնվում է այս տղամարդը, ով կարողանում է էշին հախից գալ և իրենց հետքաղաք է գալիս, որտեղ նախ փորձում է էշին տիրանալ, ապա՝ իր կնոջը: Հետո ամուսինն էպատմում ճշմարտությունը՝ անչափ դառնացած և ինքն իրեն անիծելով, որ այդչափ բարի սիրտունի: Հետո կինն է պատմում ճշմարտությունն ու լաց է լինում: Դատավորը վճռում է, որ նրանցպատմածից անհնար է հասկանալ, թե ով է ստում՝ կարգադրում է նրանց առանձինսենյակներում փակել և ուշադիր հետևել: Հրամանն ի կատար է ածվում: Երբ կույրը զգում է, որմենակ է, սկսում է ժպտալ: Հետո հորանջում է, մկաններն է ձգում, պարում է ու ինքն իրենմտածում, որ ահա էշի տեր դարձավ, և եթե կնոջն էլ տիրանա, կյանքը նրանը կլինի: Ամուսինըկրկին ու կրկին անիծում է իր հիմարությունը, որ ցանկացել է օգնել կույրին: Կինն անվերջ լալիսէ: Առավոտյան այս ամենի մասին զեկուցում են դատավորին: Նա կույրին բանտ է ուղարկում:Իսկ ամուսինն ու կինը իրենց էշի հետ հեռանում են:

Ավետիք Իսահակյան «Քուրդն ու ճնճղուկը»

Քուրդ գյուղացու մեկը վաղ առավոտից աշխատանքի մեջ էր. մաքրում էր ցորենի արտը, հավաքում էր խիճերը, քարի կտորները, լցնում էր քթոցի մեջ և տանում թափում արտի եզերքը: Հոգնեցող աշխատանք էր: Գրեթե ամեն մի քարի կտորի համար պիտի կռանար: Եվ ե՞րբ պիտի վերջանար այս տանջանքը:

Այսպես սրտնեղած տրտնջում էր ինքն իրեն, երբ ականջին դիպավ ճնճղուկի ծլվլոցը՝ անհոգ, զվարթ ճիվի-ճիվին:

Ծլվլոցը գյուղացու սրտի մեջ հնչեց ու սիրտը լցրեց հուզմունքով:

Ինչքա՜ն անուշ էր այդ ձայնը՝ երջանկությամբ, ուրախությամբ թաթախուն: Գյուղացին գլուխը բարձրացրեց, տեսավ՝ դալար թփի վրա նստել է մի գորշ ճնճղուկ, նայում է կանաչ արտերին՝ ցողունների երգով ծփում, նայում է կապույտ երնքին՝ կարմիր արևով ժպտուն, և ծլվլում է, երգում է գեղեցիկ և բարի գարունը:

– Դու մի բան գիտես,- ասում է գյուղացին,- դու մի բան գիտես, ա՛յ իմաստուն ճնճղուկ, որ հարուստ տղայի պես առանց աշխատելու ապրում ես ու հանգիստ սրտով ճիվի-ճիվի ես անում: Ես քեզանից օրինակ պիտի առնեմ: Էլ ո՛չ պիտի վարեմ, ո՛չ ցանեմ, ո՛չ հնձեմ: Տաղով, խաղով պիտի ապրեմ:

Եվ քթոցը մի կողմ նետեց, թողեց արտը, դարձավ տուն և սկսեց երգել իր իմացած տաղերը:

Եկավ ամառը: Հարևանները հնձեցին արտերը, կալսեցին, երնեցին, ցորենը տարան ամբարը, հարդը՝ մարագը:

Եկավ աշունը: Հարևանները ջաղացը աղուն տարան, ալյուր շինեցին, ալյուրով դարձան տուն:

Մեր քուրդը ո՛չ աղուն ուներ, ո՛չ ալյուր:

Թաց ու թխպոտ աշնան ցուրտ քամիները եկան, որ փչում էին ձմռան դռներից:

Մեր գյուղացին հաց չուներ դաշտում, կրակ չուներ օջախում: Անոթի էր և մրսում էր:

– Գնամ տեսնել՝ ինչպես է իմ ճնճղուկը գլուխ հանում այս ցրտից ու քաղցից: Անպատճառ մի բան գիտեր, որ հանգիստ սրտով ճիվի-ճիվի էր անում: Գնամ՝ օրինակ առնեմ նրանից:

Դուրս եկավ, տեսավ, ի՜նչ տեսնի – ճնճղուկը մի պատի տակ ընկած է՝ սառած, մեռած…

– Վա՜յ քո գլխին, տո տնավեր,- ասաց քուրդը,- թե որ չգիտեիր բռնածդ գործի վերջը, էլ ինչո՞ւ էիր հանգիստ սրտով ճիվի-ճիվի անում, որ թե՛ քո տունը քանդեցիր, թե՛ իմ տունը։

Դինո Բուցատի «Ճագարներն լուսնի տակ»

Պարտեզում լուսինն է և խոտի ու բույսերի հոտը, որն  հիշեցնում  է որոշ անցած-գնացած առավոտներ (երբևէ եղե՞լ  են դրանք), երբ լուսադեմին, երկարաճիտ կոշիկներով ու հրացանով, դուրս էինք գալիս որսի: Բայց հիմա խաղաղավետ լուսին է, հանգած պատուհաններ, շատրվանն այլև չի ցայտում. լռություն: Մարգագետնին  չորս-հինգ, փոքրիկ սև կետեր են: Ամեն անգամ շարժվում են` զվարճալի, արագ ցատկերով, առանց փոքր իսկ աղմուկի: Ծաղկանոցների ստվերում` ասես սպասում են: Ճագարներ են: Պարտեզը, խոտը, այդ անուշ բուրմունքը, անդորրագին լուսինը, գիշերն ` այնքան անսահման ու հեշտագին, որ ներսումդ ցավ ես զգում անհասկանալի պատճառներով, այս ամբողջ հիասքանչ գիշերը իրենցն է:Երջանի՞կ են: Ցատկոտում են  զույգ-զույգ, նրանց թաթերից  ամենաթեթև սոսափյուն իսկ չի լսվում: Կարծես ստվերներ լինեն: Պստիկ ուրվականներ, անօգնական ոգիներն այս գյուղի, որը քնած է շուրջ բոլորը, տեսանելի` լուսնի ներքո, այնտեղ` շատ հեռվում: Ու թույլ կայծկլտում են նաև ժայռի հեռավոր պատերը, մենակյաց լեռները: Բայց ճագարներն ականջները սրած`սպասում են, ինչի՞ են սպասում: Գուցե հույս են տածում, թե կարող են ավելի երջանի՞կ լինել: Այնտեղ, փոքր պատի ետևում, հորատանցք  տանող թունելի մեջ, որտեղ արշալույսին պիտի մտնեն քնելու, թակարդ է դրված: Նրանք այդ մասին չգիտեն: Ոչ էլ մենք գիտենք, երբ ընկերների հետ խաղում ենք ու ծիծաղում, թե  ինչ  է սպասում  մեզ. ոչ ոք չի կարող իմանալ ցավերը, անականկալները, հիվանդությունները, որ գուցե պահված են վաղվա համար: Ճագարների նման` մենք էլ մարգագետնին ենք, անշարժ, մեզ թունավորող նույն անհանգստությամբ: Որտե՞ղ է թակարդը լարվել: Ամենաերջանիկ գիշերները ևս, անցնում են `մեզ չսփոփելով:

Սպասում ենք, սպասում: Մինչդեռ լուսինը մի երկար կամար է կազմել   երկնքում: Նրա ստվերները րոպե առ րոպե դառնում են ավելի երկարավուն: Ճագարները, ականջները ցցած`լուսավոր խոտի վրա պատկերագծում են հրեշավոր  սև զոլեր: Մենք նույնպես, գիշերվա մեջ, գյուղի մեջտեղում, այլ բան չենք այլևս, քան ստվերներ,  մութ ուրվականներ` հոգսերի անտեսանելի բեռով մեր ներսում: Որտե՞ ղ է թակարդը լարված:

Լուսնի հեքիաթային լույսի տակ երգում են ծղրիդները Читать «Դինո Բուցատի «Ճագարներն լուսնի տակ»» далее